article image

Gerçek yerine Yalan: Bir Sahtekarlık ve Çarpıtma Tarihi

Fake (f)or Real adlı sergide; tarih boyunca gerçekleştirilen çarpıtma örnekleri sunulmaktadır.

Sergi, altı tematik bölüme ayrılmıştır: Dinin baskın rolü, bilginin ve modern bilimin gelişimi, ulus inşası, topyekûn savaşla mücadele, tüketim çağı ve kitle iletişim araçlarının ve sosyal medyanın gelişimi. Söz konusu sergi; dolandırıcıların, çağının nabzını tutan ve çağın ihtiyaçlarına ve beklentilerine kesin bir doğrulukla yanıt veren uzmanlar olduklarını kanıtlamaktadır.

Sergi, Romanya'da 50'li yıllardan kalma yırtık bir düğün fotoğrafı ile onun yanında yer alan ve bir aile üyesinin silinmiş olduğu antik çağlardan kalma bir aile portresi ile başlamaktadır. Bu iki obje, neden yan yana konmuştur?

Silinen aile üyesi, muhtemelen unutulmaya mahkûm edilmek üzere resmi bir yaptırım (damnatio memoriae - anısının lanetlenmesi) aldığı bilinen Roma imparatoru (209-211) Geta'dır. Bu terim, çoğu zaman kamusal görüntülerin yok edilmesi ve yazıtlardan isimlerin silinmesi yoluyla insanların tarihten silinmeye çalışılmasını tanımlar. Geta, Caracalla'nın kardeşiydi ve iki kardeş yönetimi paylaşmaktaydı. Geta, kardeşine karşı komplo kurmakla suçlandıktan sonra öldürüldü. Ölümünden sonra resimleri ve yazıtları yok edildi ve adını söylemek veya yazmak suç oldu. Bununla birlikte; Cassius Dio, Herodian ve Philostratus gibi tarihçiler, Geta'nın cinayetiyle ilgili veriler sundular ve daha sonraki tarihsel araştırmalar, Caracalla'nın tarihsel kayıtları çarpıtmak için ne kadar ileri gittiğini ortaya çıkardı.

Daha çağdaş bir bağlamda; totaliter rejimler belirli insanların hafızasını silmeye çalıştı. Sergide; Ioan Pop'un yırtık düğün fotoğrafı sunulmakta ve sistemin gerçek veya potansiyel muhaliflerine karşı fiziksel şiddetini hatıraların yok edilmesinin izlediği gösterilmektedir. Rumen anti-komünist direnişinin bir üyesi olan Ioan Pop, 1950'lerin başında bir Rumen gizli polis memuru tarafından bu kişisel fotoğraftan silindi. Direniş üyelerinin aileleri, zulüm gördü ve Romanya'daki Komünist dönem boyunca kaybettikleri sevdikleri hakkında konuşmaları yasaklandı. Bu hafıza silme girişimi başarılı olmadı ve 1989'dan ve Komünist rejimin çöküşünden sonra eski hikayeler yeniden anlatıldı.

Bu şu soruyu gündeme getiriyor: Tarihsel kayıtların tahrif edilmesi (çarpıtılması) ve tarihsel kanıtların yok edilmesi yoluyla kolektif bilinç üzerinde bir unutma sürecini "zorlamak" mümkün müdür? Söz konusu olay, damnatio memoriae denen kavramın hafızayı değil, sadece temsili baskılayabileceğini açıkça ortaya koymuştur, çünkü özellikle unutulması gereken şeyi tam olarak akla getirmenin olumsuz etkisi olmadan unutmayı zorlamak neredeyse imkansızdır.

Serginin son bölümü olan The era of post-truth?, ziyaretçilerin kitle iletişim araçlarını, internet ve sosyal medyadaki dezenformasyon mekanizmalarını interaktif bir şekilde keşfetmelerine imkan sağlamaktadır. Bilgi ve fikirlere erişimin hiç bu kadar kolay olmadığı ve dağılımlarının hiç bu kadar hızlı olmadığı gerçeği; hakikat ötesi bir kültürün, yani, tartışmaların duygular tarafından yönlendirildiği ve gerçeklerden kopuk olduğu ve akılda kalıcı ifadelerin viral hale geldiği, ancak gerçeklerin ve açıklamaların göz ardı edildiği bir siyasi kültürün gelişmesine yol açmaktadır.

Sosyal medya insanları birbirine yaklaştırıyor gibi görünmektedir ama aynı zamanda bir filtre balonu içinde yaşamalarına neden olmaktadır. Bu da halihazırda sahip oldukları görüşlere uymayan bilgileri filtrelemeleri anlamına gelmektedir. Bu durum, farklı görüşlere sahip insanlar arasındaki kutuplaşmayı şiddetlendirir. Dahası, bakış açımızı destekleyen daha fazla kanıt aldığımız yanılsaması altında yaşarız. Sonuç olarak, başkalarını anlamak zorlaşır ve aynı fikirde olan insanların desteği, fikrimizi değiştirmemizi pek mümkün kılmaz. Filtre balonları asılsız bilgiler üretmeyebilir, ancak onları kuluçkaya yatırır ve yayılmasına yardımcı olur: Uydurma hikayeler, farklı sosyal medya kullanıcı gruplarının mevcut siyasi önyargılarından istifade eder.

Serginin ardındaki anlatılmamış gerçekleri ve hikayeleri keşfetmek ilginizi çeker mi? Fake For Real podcast serisini dinleyebilirsiniz.

Laurence Bragard, Müze Eğitimcisi