article image

Εκπαίδευση στην Κυκλική Οικονομία – Μια έννοια που Ενσωματώνει την Περιβαλλοντική Δράση στα Σχολεία

Η έννοια της κυκλικής οικονομίας αποτελεί μια νέα αναδυόμενη θεώρηση της βιωσιμότητας. Μια θεώρηση που βασίζεται στη φύση, όπου το καθετί αποτελεί πόρο για τον επόμενο κρίκο της τροφικής αλυσίδας παράγοντας έτσι μηδενικά απόβλητα.

Η έννοια της Κυκλικής Οικονομίας αμφισβητεί το τρέχον γραμμικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης. Το γραμμικό αυτό μοντέλο ακολουθεί τα παρακάτω 4 βήματα:

  • Λήψη από τη φύση,
  • Κατασκευή του προϊόντος,
  • Χρήση του προϊόντος,
  • Απόρριψη αποβλήτων, συχνά με αποτέλεσμα τη μόλυνση των πόρων μας.

Το μοντέλο αυτό έχει δημιουργήσει μια οικονομία που σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται από τη χρήση ενέργειας και άλλων πόρων για την παραγωγή και τη διανομή των προϊόντων και των υπηρεσιών της, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα τη διάβρωση του φυσικού περιβάλλοντος, του οποίου αποτελούμε μέρος και από το οποίο εξαρτιόμαστε για την ικανοποίηση των καθημερινών μας αναγκών.

Καίρια για την καλύτερη κατανόηση της έννοιας της Κυκλικής Οικονομίας είναι η ανάπτυξη γνώσεων, αξιών, στάσεων/προδιάθεσης και συμπεριφοράς που οδηγούν σε θετικές δράσεις για τις οποίες η επίτευξη της μετάβασης σε «μηδενικά απόβλητα» αποτελεί μείζον στόχο. Σημείο εισόδου στην εκπαίδευση για μια κυκλική οικονομία μπορεί να αποτελέσει οποιαδήποτε υπάρχουσα πρωτοβουλία περιβαλλοντικής αγωγής, όπως για την εξοικονόμηση ενέργειας, τη διαχείριση των αποβλήτων, την εκπαίδευση για τη βιοποικιλότητα, την κλιματική αλλαγή κ.λπ.

Αν διδάσκετε για την αειφόρο δράση στο σχολείο, η κυκλική οικονομία ως έννοια συμβάλλει στην υπέρβαση των υφιστάμενων στεγανών της περιβαλλοντικής δράσης. Δημιουργεί μια ευκαιρία έμπρακτης προβολής των εννοιών και των αρχών της κυκλικής οικονομίας στο επίπεδο «ολόκληρου του σχολείου» για την ενδυνάμωση του οράματος ενός βιώσιμου κόσμου. Όλα τα σχολεία, με λίγη δημιουργική σκέψη, μπορούν εύκολα να προβούν σε δράσεις που θα συνέβαλαν στην προαγωγή μιας κυκλικής οικονομίας. Η ιδέα είναι να αντιγράψουμε τις φυσικές διαδικασίες ώστε να παράγουμε πόρους αντί για απόβλητα. Κριτική σκέψη απαιτείται για την εξέταση κάθε πόρου που εισέρχεται στο σχολείο, την παρακολούθηση της διαδικασίας από την οποία περνάει ο πόρος μέχρι να καταλήξει σε κάτι που πλέον δεν χρησιμοποιείται. Μέσω της κριτικής αυτής θεώρησης ανακαλύψτε πώς μπορείτε:

  1. Απλά να επεξεργαστείτε εκ νέου την κατανάλωσή σας ώστε να παράγετε μηδενικά απόβλητα. Αυτό επιτυγχάνεται χρησιμοποιώντας προϊόντα ή υπηρεσίες που αντέχουν στον χρόνο, χρησιμοποιούν ανακυκλώσιμα υλικά και επιδέχονται επιδιόρθωση.
  2. Να ξεχωρίζετε τους βιολογικούς πόρους οι οποίοι είναι δυνατό να κομποστοποιηθούν με φυσικό τρόπο και τα στοιχεία που μπορούν να επανέλθουν στη φυσική τους μορφή από τους άλλους πόρους που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου ή να ανακυκλωθούν. Υλικά όπως τα μέταλλα και τα πλαστικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου για την παραγωγή αντικειμένων.
  3. Να χρησιμοποιείτε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τη μείωση της εξάρτησης από τον άνθρακα και άλλα ορυκτά καύσιμα. Θυμηθείτε ότι η εκτέλεση εργασίας με τα χέρια ή τα πόδια επίσης συνιστά ανανεώσιμη ενέργεια.

Οι δράσεις που συμβάλλουν στην αύξηση της κυκλικότητας είναι οι εξής:

  1. Αρνηθείτε αντικείμενα που δεν χρειάζεστε ή που δεν ανακυκλώνονται.
  2. Μειώστε την κατανάλωση. Εξετάστε το ενδεχόμενο να μοιραστείτε, να νοικιάσετε ή να δανειστείτε αντικείμενα αντί να τα αγοράσετε.
  3. Επαναχρησιμοποιήστε και επεκτείνετε τη ζωή ενός προϊόντος επιδιορθώνοντας, ανακατασκευάζοντας και βρίσκοντας νέες χρήσεις για τα αντικείμενα.
  4. Ανακυκλώστε και ανακτήστε πράγματα όπως μέταλλο, χαρτί, πλαστικό…

Circular Economy

Για να καταστεί σαφές, οι μαθητές μπορούν να εξετάσουν ένα από τα συνηθισμένα προϊόντα που τους είναι πολύ γνώριμα, όπως το χαρτί. Μπορούν να θέσουν τις παρακάτω ερωτήσεις για να εκτιμήσουν σε ποιον βαθμό οι πρακτικές τους προάγουν την κυκλικότητα:

  1. Είναι τα χάρτινα προϊόντα φτιαγμένα από ανακυκλωμένο χαρτί;
  2. Πού μπορεί η χρήση χαρτιού να μειωθεί ή να εξαλειφθεί;
  3. Φέρουν τα προϊόντα σήμανση αειφορίας, όπως τη σήμανση – Forest Stewardship Council (FSC);
  4. Τι κάνουμε με τα χρησιμοποιημένα βιβλία – μεταβιβάζονται στην επόμενη φουρνιά μαθητών;
  5. Πώς και πού μπορεί το χρησιμοποιημένο χαρτί να ξαναχρησιμοποιηθεί ή να απορριφθεί με ασφάλεια;

Η παραπάνω διαδικασία μπορεί να γίνει με όλες τις καταναλωτικές επιλογές στις οποίες προβαίνουμε με στόχο την προώθηση μιας κυκλικής οικονομίας. Θυμηθείτε τι έλεγε ο Αϊνστάιν – «Δεν μπορούμε να λύσουμε τα προβλήματά μας ακολουθώντας τον ίδιο τρόπο σκέψης με αυτόν που τα δημιούργησε».

Το Ίδρυμα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση υλοποιεί το Πρόγραμμα Οικολογικά Σχολεία (Eco-Schools) για την Προώθηση της Κυκλικής Οικονομίας (E-SPACE).

Για να γνωρίσετε περισσότερα σχετικά με το πρόγραμμα, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα: https://www.ecoschools.global/espace

Pramod Kumar Sharma, Ανώτερος Διευθυντής Εκπαίδευσης, Ίδρυμα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση