Ondertitelingshulpmiddelen: geweldig om te gebruiken voor eTwinning-filmpjes

Internetfilmpjes worden steeds populairder: ontdek hier hoe u uw eTwinning-filmpjes met eenvoudige online-hulpmiddelen meertalig kunt maken, zodat iedereen ervan kan genieten.

Online-filmpjes beginnen televisieprogramma’s qua populariteit wereldwijd naar de kroon te steken. Wanneer u met uw leerlingen een filmpje aan het maken bent of wilt gaan maken, is het dan ook niet meer dan logisch om hier met behulp van online-ondertitelingshulpmiddelen een heel nieuwe taaldimensie aan toe te voegen. In dit artikel nemen we de beweegredenen van het gebruik van ondertiteling onder de loep, belichten we enkele processen die hierbij om de hoek komen kijken en bespreken we een aantal hulpmiddelen die hiervoor op het internet beschikbaar zijn.

1. Waarom ondertitelen?
   
2. Doelen van het gebruik van ondertiteling
   
3. Ondertiteling gebruiken bij het leren van een buurtaal
   
4. Voordelen van het gebruik van ondertiteling bij het leren van een vreemde taal
5. Beperkingen van het gebruik van ondertiteling bij het leren van een vreemde taal
6. Systeemvereisten voor het maken van ondertitels
7. Vereiste persoonlijke eigenschappen
   
8. Ondertitelingshulpmiddelen

1. Waarom ondertitelen?

Ondertitelde filmpjes zijn een onaangeboorde bron van onuitputtelijk potentieel. De filmpjes worden op deze manier namelijk toegankelijk voor dove en slechthorende kijkers, iedereen kan video-inhoud bekijken in talen die hij niet machtig is, en de makers van de filmpjes kunnen een veel groter en potentieel veeltalig wereldwijd publiek bereiken. U kunt overwegen ondertitelingshulpmiddelen te gebruiken als u uw filmpjes wilt verrijken, uitdrukking wilt geven aan uw gedachten en ideeën over bestaande video-inhoud door dit van commentaar te voorzien, of gebruik wilt maken van nieuwe manieren om filmpjes online te delen.

Toegankelijkheid: De voornaamste beweegreden om ondertitelingshulpmiddelen te gebruiken, is om de gebruiker meer toegangsmogelijkheden te bieden tot video-inhoud op het internet. Door de filmpjes die u op het internet plaatst te ondertitelen, vergroot u het bereik ervan. Een uitstekende manier om uw filmpjes een toegevoegde waarde te geven, of u dit nu doet uit het bovengenoemde perspectief van een grotere toegankelijkheid, vanuit de wens om een publiek buiten het taalgebied van het filmpje te bereiken, of zelfs om uw inhoud van commentaar te voorzien.

Ondertitelingshulpmiddelen schrijven de ondertitels helaas niet uit zichzelf en ondanks dat het ondertitelingsproces enige tijd in beslag zal nemen, is het een geweldige manier om de horizon van uw video-inhoud te verbreden. Het hoogste ideaal is om alle filmpjes van nauwkeurige ondertitels in alle talen te voorzien om zo te kunnen profiteren van alle mogelijkheden die het overwinnen van toegankelijkheidsproblemen en het slechten van taalbarrières voor internetfilmpjes met zich meebrengt.

2. Doelen van het gebruik van ondertiteling

• Ondertiteling kan kinderen helpen bij het identificeren, verwerven en onthouden van woorden en het duiden van de betekenis ervan.
• Het lezen van ondertitels stimuleert kijkers om meer en vaker te lezen.
• Ondertiteling helpt kinderen een systematisch verband te leggen tussen het geschreven en het gesproken woord, met name in het geval van talen waarin de woorden in mindere mate fonetisch worden gespeld.
• Door beginnende lezers bekend te maken met ondertitels hebben zij vertrouwde handwijzers wanneer zij geschreven materiaal beginnen te lezen.
• Er bestaat een verband tussen ondertiteling en begripsvermogen: dit vermogen was beter ontwikkeld dan bij personen die dezelfde media bekeken zonder ondertiteling.
• Kinderen die positieve ervaringen met lezen hebben, zullen graag blijven lezen; het lezen van ondertitels biedt hen dergelijke positieve ervaringen.
• Lezen is een vaardigheid die oefening vereist, en het oefenen in het lezen van ondertitels voorziet in een oefensituatie met authentieke tekst.
• Ondertiteling voorziet in ontbrekende informatie voor personen die moeite hebben met het verwerken van gesproken en auditieve elementen van visuele media (ongeacht of hieraan slechthorendheid of een cognitieve stoornis ten grondslag ligt).
• Leerlingen hebben vaak ondersteuning nodig bij het leren van vakinhoudelijke woorden (bij biologie, geschiedenis, literatuur en andere vakken), maar met ondertiteling zien zij zowel de vakterm (geschreven woord) als het visuele beeld.
• Het gebruik van ondertiteling is van essentieel belang voor dove of slechthorende kinderen, kan zeer nuttig zijn bij het leren van een vreemde taal, en kan mensen die leren lezen of met lees- en schrijfproblemen kampen ondersteunen.

3. Ondertiteling gebruiken bij het leren van een buurtaal

Het omarmen van de cultuur van een buurland brengt vaak overeenkomsten aan het licht die verband houden met een gedeelde historie of gemeenschappelijke geografie en die dikwijls het samenwerkingsproces bevorderen. Het leren van de taal en de kennismaking met de cultuur van een buurland impliceert wederzijds respect en begrip voor de ‘ander’. Dit betekent soms dat de betrokkenen een verleden van moeizame verhoudingen achter zich laten en vooroordelen die vaak tegen buurlanden en ‘buitenlanders’ die in ons midden wonen en leven zijn gericht, overwinnen.

Tandemleren tussen buurlanden, de methode voor het leren van een vreemde taal door sprekers van twee verschillende moedertalen uit buurlanden samen te brengen om elkaar hun taal en cultuur bij te brengen, is begonnen als buitenschoolse ontmoetingen tussen jongeren, maar door middel van projecten die zijn gericht op activiteiten als het maken van ondertitels voor geselecteerde videofilmpjes kunnen op het niveau van basisonderwijs en voortgezet onderwijs ook succesvol bepaalde vormen van uitwisseling worden opgezet. Het gebruik van ondertiteling in de taal/talen van uw buren kan een dynamische en rijke bron van praktische communicatie vormen.

4. Voordelen van het gebruik van ondertiteling bij het leren van een vreemde taal

Net als het maken van aantekeningen bij het volgen van een college helpt om informatie te onthouden, zelfs als je die aantekeningen daarna niet meer terugleest, onthouden leerlingen die tevens een tekstuele versie van het filmpje lezen meer woorden en specifieke details dan wanneer zij dit niet zouden doen.

Een ondertiteld filmpje voorziet in een drievoudige connectie tussen beeld, geluid in één taal en tekst (meestal in een andere taal, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn), waarbij het geluid en de tekst zijn gekoppeld door de vertaling. Deze connectie bevordert doorgaans de vorming van duurzame associaties voor het onthouden en gebruik van taal. Wanneer we de toegevoegde effecten in aanmerking nemen die zowel visuele beelden als vertalingen op zichzelf op het leren van een vreemde taal hebben, behoeft het geen betoog dat een combinatie ervan uiterst effectief is.

Dit zijn enkele voordelen van het gebruik van ondertiteling bij het leren van een vreemde taal:

• Het gebruik ervan overbrugt de kloof tussen lees- en luistervaardigheden.
• Leerlingen leren om teksten in de vreemde taal snel te verwerken en sneller te lezen, doordat zij de ondertiteling die bij de dialogen hoort, moeten proberen bij te houden.
• Leerlingen leren, bewust en onbewust, de uitspraak van een schat aan woorden.
• Leerlingen ontwikkelen vaardigheden op het gebied van woordherkenning.
• Met behulp van ondertiteling kunnen leerlingen een nieuwe woordenschat en nieuwe idiomatische uitdrukkingen verwerven.
• Leerlingen zijn in staat humor (zoals grapjes) te begrijpen die zonder ondertiteling moeilijk zou zijn te herkennen.
• Ondertiteling kan leerlingen motiveren om ook buiten de klas met het leren van de vreemde taal bezig te zijn, met name door naar de televisie en filmpjes op het internet te kijken en naar de originele dialogen te luisteren.

 
5. Beperkingen van het gebruik van ondrtiteling bij het leren van een vreemde taal

Er kleven twee grote nadelen aan het gebruik van ondertiteling bij het onderwijs in vreemde talen. Ten eerste kunnen leerlingen zich te veel op de ondertiteling gaan concentreren, waardoor de gesproken dialogen op de achtergrond raken. Dit probleem kan echter worden ondervangen door middel van specifieke opdrachten die de leerlingen dwingen op de dialogen te letten, zodat ze eraan gewend raken om beide activiteiten, zowel lezen als luisteren, tegelijkertijd of afwisselend uit te voeren.

Het tweede probleem betreft het afleren van de gewoonte ondertitels te lezen wanneer de leerlingen hier eenmaal aan gewend zijn. De leerkracht dient in dat geval opdrachten aan te reiken die het gebruik van ondertiteling combineren met kijksessies waarbij geen gebruik wordt gemaakt van ondertitels, of een andere opdrachten die ervoor zorgen dat de leerlingen zich even zeker voelen zonder de houvast die ondertitels hen bieden als met. Op die manier wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd tot de leerlingen de ondertiteling niet meer nodig hebben.

6. Systeemvereisten voor het maken van ondertitels

Algemene systeemvereisten:

• Adobe Flash Player 10.0.22+ plug-in
• Firefox 1.1+, Internet Explorer 7.0+, Google Chrome, Safari of Opera
• breedbandverbinding met 500+ Kbps 

Specifieke vereisten voor pc:

• platform: Windows 2000 of hoger met de meest recente updates
• processor: 500 MHz of sneller
• RAM: 128 MB of meer
• grafische kaart: minimaal 64 MB videogeheugen
• geluidskaart: minimaal 16-bits

specifieke vereisten voor Mac:

• platform: Mac OS X 10.3 of hoger met de meest recente updates
• processor: 1,83 MHz Intel Core Duo of sneller
• RAM: 128 MB of meer
• grafische kaart: minimaal 64 MB videogeheugen
• geluidskaart: minimaal 16-bits

 
7. Vereiste persoonlijke eigenschappen

1) Taalkundige vaardigheden:

• Uitstekende beheersing van de moedertaal
• Minimaal niveau B2 van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Talen in de vreemde/tweede (derde etc.) taal, waar van toepassing
• Goede vaardigheden op het gebied van vertalen, waar van toepassing
• Vaardigheden op het gebied van herschrijven, scherp onderscheidingsvermogen
• Het vermogen om idiomatische uitdrukkingen te begrijpen en te gebruiken;

2) Het vermogen om prioriteiten te stellen en te resumeren

3) Praktische ICT-vaardigheden – gevorderd niveau

4) Leergierig van aard

5) Voorliefde voor precisiewerk, geduldig

6) Betrouwbaarheid

8. Ondertitelingshulpmiddelen

• Universal Subtitles (www.universalsubtitles.org) 

Universal Subtitles, in het leven geroepen door Miro en de Participatory Culture Foundation en ondersteund door Mozilla Drumbeat, is een eenvoudige manier om filmpjes van ondertitels of bijschriften te voorzien, of te vertalen. Het draait op de volgende sites en indelingen: YouTube, vimeo, blip.tv, h.264 en HTML5, op een Wikipedia-achtige manier. De software is gratis en open source, en kan door iedereen worden gebruikt. 

Hoe werkt het?

U registreert zich op de site, stuurt uw filmpje in, voegt de Universal Subtitles-widget toe aan het filmfragment, klikt op de knop “subtitle me” en begint te typen wat u hoort. Vervolgens synchroniseert u de ondertitels en bekijkt u uw werk. Naderhand krijgt u een embed-code die u op elke website kunt plaatsen.

De ondertitels worden opgeslagen op universalsubtitles.org, maar u kunt ze downloaden. Zodra de ondertitels bestaan, kan elke bezoeker hieraan een vertaling in een taal naar keuze toevoegen. Ook kunnen bezoekers kunnen bestaande ondertitels en vertalingen verbeteren – op deze manier wordt de kwaliteit van de ondertitels voortdurend hoger, zoals ook bij artikelen op Wikipedia gebeurt. Op de site zijn goede handleidingen te vinden. U kunt ook de blog van Universal Subtitles lezen en Universal Subtitles volgen op Facebook en Twitter.

Waardoor onderscheidt het hulpmiddel zich?

Het typewerk is verreweg het meest tijdrovende onderdeel van het hele ondertitelingsproces, dus de aanpak van Universal Subtitles om het hele proces efficiënter te maken door het typewerk en het synchroniseren van het filmpje apart te laten verlopen is erg prettig.

• Overstream  (www.overstream.net)

Met de gratis online Overstream Editor kunt u voor elk online-filmpje op YouTube, Google Video, MySpace Video, Veoh, blip.tv, Archive.org en vimeo ondertitels maken en synchroniseren, deze opslaan op de Overstream-server en uw vrienden een link naar het ondertitelde filmpje sturen.

Hoe werkt het?

De eenvoudigste manier is om u te registreren op de site en een speciale bladwijzer aan te maken in uw Firefox-werkbalk. Als u deze bladwijzer tijdens het bekijken van een filmpje op een website naar keuze aanklikt, verschijnt een eenvoudige doch effectieve interface waarmee u op elk moment in het filmpje leesbare woorden kunt toevoegen.

Voor de andere browsers dient u zich eenvoudigweg aan te melden en vervolgens op de knop ‘Create Overstream’ te klikken. Op de site zijn goede handleidingen te vinden. U kunt ook de blog, het forum en nieuws van Overstream lezen.

• dotSUB  (www.dotsub.com)

dotSUB is een browsergebaseerd hulpmiddel voor het ondertitelen van filmfragmenten in en uit elke taal. Met dotSUB kunt u filmpjes op het web bekijken, naar het web uploaden en ondertitelen. U hoeft geen software te downloaden, aan te schaffen of te installeren. U hoeft zich alleen te registreren op de site.

Hoe werkt het?

U kunt uw eigen filmpjes uploaden (dotSUB accepteert alle indelingen van digitale bestanden, maximaal 700 MB) en deze zelf ondertitelen, of ze in een ‘wiki’-achtige omgeving openstellen voor iedereen die het filmpje in zijn eigen taal wil ondertitelen. U kunt uw filmpjes ook met de rest van de wereld delen door ze in andere sites te embedden, compleet met ondertitels in meerdere talen.

Het is ook mogelijk een .flv-bestand te uploaden vanaf een bestaand internetadres. Er zijn goede handleidingen op de site te vinden. U kunt ook de ondersteuningspagina en blog van dotSUB lezen. Ontdek hoe het in de praktijk werkt aan de hand van het verhaal van deze Spaanse eTwinning-leerkracht.

Waardoor onderscheidt het hulpmiddel zich?

1. Als u de spellingcontrole van Google of Firefox in uw werkbalk hebt staan, kunt u deze gebruiken wanneer u online in dotSUB aan het werken bent.
2. Hetzelfde filmpje kan door meerdere gebruikers in ‘real time’ worden ondertiteld – elke afzonderlijke regel kan echter maar door één gebruiker tegelijk worden gewijzigd.

• YouTube Auto-Caption (www.youtube.com)

Gebruikers van YouTube kunnen hun filmpje laten voorzien van automatische ondertitels. Er wordt gebruik gemaakt van spraakherkenning om automatisch te transcriberen wat er in een filmpje in het Engels wordt gezegd. Voor het maken van automatische ondertitels is een duidelijk gesproken audiospoor nodig. Voor filmpjes met veel achtergrondgeluid of een gedempte stem kunnen geen automatische ondertitels worden gemaakt.

Hoe werkt het?

U meldt u aan via uw YouTube-account en gaat met uw muis op uw gebruikersnaam rechtsboven op de pagina staan. Wanneer u op ‘Mijn Video’s’ klikt, wordt u naar een pagina geleid waarop de door u geüploade filmpjes worden weergegeven. Zoek het filmpje waaraan u ondertitels wilt toevoegen en klik op de omlaag wijzende pijl rechts van de knoppen ‘Bewerken’’ en ‘Inzicht’. Selecteer in het uitklapmenu de knop ‘Onderschriften en Ondertitels’. Klik op de knop ‘Request Processing’. U ziet ‘Machine Transcription (processing) ’ staan in de lijst van beschikbare onderschrifttracks. Doorgaans duurt het enkele dagen voordat de spraakherkenningstrack beschikbaar is om te bekijken. U dient nu de transcriptie te controleren om er zeker van te zijn dat deze correct is.

Uiteraard zijn er nog vele andere ondertitelingshulpmiddelen, zoals: CaptionTube, Subtitle Horse, Jubler. Misschien gebruikt u zelf een heel ander hulpmiddel. We horen graag wat uw ervaringen en aanbevelingen zijn. U kunt ons hier over uw ervaringen vertellen (link naar blog) in de taal van uw keuze.

“Wacht niet langer; het ‘juiste moment’ zal zich immers nooit aandienen.

Begin onverwijld, en werk met de instrumenten die te uwer beschikking staan

en terwijl u vordert zult u betere instrumenten treffen.”

 George Herbert, Wels dichter


Auteur: Daniela Arghir, eTwinning-Ambassadeur, Roemenië.

 

Webredacteur: Claire Morvan Gepubliceeerd: 01.07.2011 Laatst gewijzigd: 04.11.2011